Delos là một đảo cổ cách Mykonos khoảng 30 phút đi tàu biển, có niên đại ước tính 30-45 thế kỷ.
Được người Hy Lạp gọi là hòn đảo linh thiêng, mảnh đất của thần thoại, của ký ức, của thần linh và ánh sáng; Delos là báu vật của Hy Lạp và được Unesco công nhận Di sản Thế giới từ 1990.
Truyền thuyết kể rằng:
Apollo, thần ánh sáng, âm nhạc, tiên tri; và Artemis, nữ thần mặt trăng, săn bắn và thiên nhiên đã được sinh ra trên hòn đảo này, vì vậy Delos trở thành nơi “ánh sáng được sinh ra”.
Đền thờ và khu thánh địa Apollo tại Delos đã hình thành từ thế kỷ 9 TCN.
Người Hy Lạp xem đây là nơi linh thiêng để hành hương, dâng lễ vật, làm nghi lễ thờ thần Apollo.
Khoảng năm 167 trước CN, Delos đã thành một cảng biển tự do khiến thương mại ở đông Địa Trung Hải đổ về đây. Đảo nhỏ này trở thành nơi giao lưu của giới thương nhân, chủ tàu, ngân hàng, nhà giàu, thợ xây, nghệ sĩ… với nhiều khu nhà sang trọng có tranh tường và sàn mosaic. Delos từng được coi là một “viên ngọc” giữa biển Aegean.
Tuy nhiên, chính sự thịnh vượng và quan hệ thân La Mã của Delos là nguyên nhân khiến đảo trở thành mục tiêu bị tấn công. Những thế lực thù địch với La Mã đã cướp phá đảo nhiều lần khiến Delos bị tổn hại và sau đó không còn giữ vai trò như một cảng biển quan trọng nữa.
Các đền đài, nhà cửa, quảng trường, nhà hát, cột đá, mái, tường… nhanh chóng xuống cấp và dần biến thành phế tích.
Unesco ghi rằng Delos từng bị khai thác như một mỏ đá, các cột đền bị đốt để làm vôi, còn nhà cửa thì bị bỏ mặc thành đổ nát.
Thêm vào đó, vị trí đảo nằm giữa biển Aegean, rất nắng, nhiều gió bắc mạnh, gần nước mặn; những yếu tố khiến đá cẩm thạch, tường cổ, tượng, cột… bị xói mòn, bị vỡ, nghiêng hoặc sụp xuống theo thời gian.
Delos hiện trở thành một “bảo tàng ngoài trời” khổng lồ cho khảo cổ học, như ký ức bằng đá của cả một thế giới cổ đại.
Nhưng Delos không biến mất. Những cột đá gãy, những con đường cũ, những nền nhà mosaic cổ xưa, những tượng sư tử còn sót lại… vẫn đang âm thầm kể chuyện, vẫn mang một vẻ đẹp rất lặng và sâu.
Delos hôm nay như đang thì thầm rằng:
“Mọi quyền lực rồi cũng qua. Chỉ có ký ức, ánh sáng và linh hồn của một nơi là còn ở lại.”
Vân Lê 