Hôm nay có một con ruồi quá may mắn. Nó vo ve ngay khi ta bắt đầu bữa trưa. Làm sao ta biết được nó từ đâu tới ? Ta nghe như có hạt cát sa vào nhãn . Ta đưa mắt nhìn cái vỉ đập ruồi. Nó ở gần cửa sổ, ngay tầm với của ta. Con ruồi lúc này đã đậu trên bậu cửa và có vẻ rất khoái chí. Nó còn xoa xoa hai tay (à hai chân trước) , ko hiểu ý nó muốn gì, trêu ngưoi ta ư ? Được lắm ! 2 giây thôi con nhé. Ta nhẹ nhàng đưa tay về phía cái vỉ. Một động tác êm như nhung ta học được khi quan sát các diễn viên múa. Nhẹ như nước từ tốn như hơi thở ta học được khi quan sát các thiền sư. Nó làm sao mà biết được !Nhưng…ai mà biết được. Đúng lúc tay ta gần chạm tới cái vỉ, một thứ ánh sáng như thiên đàng rọi tới. Ôi, nắng ! Sao hôm nay nắng gì mà lộng lẫy quá vậy ? Nắng tung váy bên cửa sổ và nhún nhảy trên những chiếc lá xanh. Nắng dịu dàng ngiêng đầu tinh nghịch tròn xoe mắt nhìn ta . Trong một thóang, ta ngộ ra « nắng thủy tinh » ai đó từng hát. Nó trong veo, vừa lấp lánh như kim sa, vừa mong manh cho ta cảm giác nếu ta nhìn lâu, nó sẽ vỡ vụn ra vì ngượng. Ôi chúa ơi ! cảnh giới này mà lại có một con ruồi bét nhè chè đỗ đen thì còn ra thể thống zì . Ta bất động mấy giây rồi nhón tay nhẹ mở cửa sổ, êm còn hơn bông và từ tốn hơn cả hơi thở, tới mức con ruồi chả thèm liếc ta. Một cơn gió mát rủ con ruồi bay ra bên ngoài. Ở đó, nắng thậm chí còn rực rỡ hơn. Ta vẫy tay và nói với theo: Chúa ban phước cho ngươi ! nhưng đừng có quay lại đây lúc trời mưa, nhé Ta cũng không biết nó có nghe thấy không. Ta làm sao mà biết được . Ai mà biết được ! Tự nhiên ta không muốn ăn nữa.Ta ngồi đó và lặng lẽ ngắm nắng . Lúc đó khỏang 12h15.
Một ngày tháng 5 đẹp trời , cả nhà lại xếp vali kéo nhau lên đuờng tới Limburg. Mùa xuân năm nào chúng tôi cũng hẹn nhóm bạn ở đây. 12 ng lớn và 6 trẻ con. Tất cả thuê 2 căn hộ liền kề trong khuôn viên một trang trại rất rộng. Có 8 phòng ngủ, 2 nhà tắm, 4 wc, 2 bếp đầy đủ trang thiết bị, 2 phòng ăn, 2 living có TV. Phía trước có sân chơi cho trẻ con đủ cả bãi cát, trampoline, xích đu, cầu trượt, xe đạp… Bên trái là một cái hồ nhỏ có thả vịt . Chiều tối còn có hẳn tiếng ếch kêu râm ran. Khung cảnh làng quê rất thanh bình.
Chương trình năm nào cũng là 2 ngày đi dã ngọai, sáng thứ bảy ăn sáng xong sẽ bắt đầu hành trình đi bộ trong thiên nhiên. Mọi người đều chuẩn bị nước uống, bánh mì kẹp và trái cây mang theo để ăn trưa. Chiều khoảng 5-6 g về mọi người cùng nhau nấu nướng và dùng bữa tối vui vẻ. Thực đơn thì đã thống nhất từ trước. Sáng chủ nhật đi thêm một chặng ngắn chừng 5km, tới 12g30 thì tập kết ăn uống tại một nhà hàng trong vùng trước khi chia tay. 2 bữa điểm tâm mọi người phân chia nhau, người mang bánh mì, ngũ cốc, người mang bơ sữa mứt, người mang trà, cà phê… Limburg là một vùng rất xanh . Những nơi tôi đi qua đều phủ một màu xanh mướt của cây cỏ. Chúng tôi lái xe tới một bãi đậu và bắt đầu cuộc dã ngọai. Trong đòan có « thổ dân » Limburg rất rành đuờng tình nguyện làm hướng dẫn.. Cứ đi khỏang 3-4km chúng tôi dừng chân nghỉ một chút, uống nước, ăn vặt (ai hút thuốc thì hút) rồi lại đi tiếp.
Chúng tôi đi miên man qua những con đường nhỏ rợp màu xanh, hai bên là những ruộng ngô, ruộng nho, vườn táo, vườn lê, những ngôi nhà nhỏ xinh xắn, những trang trại gia đình nuôi gà nuôi vịt, trồng rau.. Những thảm cỏ xanh bát ngát thi thỏang nhô lên tháp chuông một nhà thờ hay nhà nguyện nào đó. Limburg là vùng nửa Công giáo nửa Tin lành. Đời sống vẫn nhiều dáng dấp làng xã. Không hiểu sao tôi chợt nhớ tới một câu thơ của Đồng Đức Bốn: “Đất nâu tưởng đã cũ càng . Tiếng chim trong bụi tre làng cứ non..” Trên đường cũng rất nhiều nhóm đi dã ngọai. Chúng tôi chào nhau khi đi ngang qua. Đây là khu vực giáp biên giới với Hà Lan. Chúng tôi đi qua một cột mốc biên giới. Chỉ là một cái cọc đơn giản trên đó có đánh dấu : đi sang trái là thuộc Bỉ, đi sang phải là thuộc địa phận Hà Lan. Tôi bỗng hình dung ở cái làng nhỏ nơi địa giới mong manh này, bên Bỉ có thể với tay sang Hà Lan, có hai anh chị kia để ý nhau kiểu « cửa sổ hai nhà ở cuối phố, chả hiểu sao không khép bao giờ ». Ở đây, ngừoi này có thể nhờ người kia “mày sang Hà Lan mua cho tao mấy cái kem”. Từ Hà Lan sang Bỉ cũng chả khác gì ra quán nước đầu ngõ. Mà nói chung, đã iu rồi thì cột biên giới có to hơn hay xa nữa thì cũng nhằm nhò zì 😅
cột mốc biên giới Bỉ – Hà Lan
Thi thỏang, một vài nhóm đi bộ trải khăn xuống thảm cỏ và ăn trưa dưới bóng cây . Quang cảnh trông cũng hao hao nhiều bức tranh của Manet, nhưng tất nhiên ở đây không có khỏa thân 😎
Có tiếng gà gáy trưa. Tôi vụt nhớ về nhiều năm trước …về những làng quê Việt nam tôi từng đi qua. Cũng một màu xanh mướt. Cũng có tiếng gà gáy, cũng có cây cổ thụ … Và cả mùi ổi mùi nhài thơm ngát sau những lũy tre xinh đẹp… Người nông dân thì ở đâu cũng vất vả, nhưng là những cái vất vả cực kỳ khác nhau…
Limburg vẫn còn chừng hơn trăm các trang trại lớn nhỏ. Nhiều trang trại ở đây vẫn giữ nguyên mô hình như cả mấy trăm năm trước. Đi ngang một trang trại nhỏ, thấy có một chiếc cầu thang cũ nối với gác xép, tôi tò mò xin trèo lên xem. Phía trên là gác gỗ chất đầy rơm rạ và đồ cũ . Thiếu ánh sáng và thừa mạng nhện. Chợt nhớ đến một cảnh trong phim Đồi gió hú , tôi vội vàng leo xuống 😀
cầu thang cổ nối lên gác xép một trang trại nhỏ Bà chủ trại này là một phụ nữ đậm người, đi đứng khùynh khòang, tính cách khá mạnh mẽ. Mà cũng phải mạnh mẽ thôi khi bà một mình quản lý tất tật từ A tới Z. Bạn thì bà không thiếu nhưng người yêu thì bà không có, mà bà chắc cũng chả thiết. Bà là bà chả thay đổi vì đứa nào sất. Bà cứ thế thôi, cứ nói choang choang và cứ phảng phất mùi bò đấy . Không yêu iếc zì cũng ổn mà, thôi cứ để bà yên ! Làm phiền bà là bà nhốt lên gác xép 😉
trong sân một trang trại nhỏ với kiểu cửa từ thời Trung cổ
một ngôi nhà cổ ở Limburg
Limburg là một vùng nhiều dấu ấn lịch sử. Chúng tôi đi qua một cây cầu . Đây là cầu Vroenhoven nổi tiếng, bắc ngang con sông nối từ Liège tới cảng Antwerp. Chính tại nơi đây, chiến tranh thế giới thứ hai đã bắt đầu ở Bỉ. Cây cầu nối với hai boong-ke bỏ hoang từ sau chiến tranh. 7 mươi 7 năm trước, mọi thứ ở đây xáo trộn với những xe tăng súng ống, bom đạn … Còn bây giờ nó thanh bình biết bao với dòng sông êm ả trôi giữa hai hàng cây xanh rì . Vâng, 77 năm trứoc, quân đội Bỉ đã đầu hàng quân Đức trên chiếc cầu này sau nhiều ngày cầm cự.
Máu đã chảy xuống đây. Thịt đã rơi xuống đây. Dòng sông đã chứng kiến nhiều sự kiện xuyên thời gian. Nó thấy hết, và nó lặng lẽ trôi. Trôi ra biển cả bao la. 77 năm trước, dòng sông có khác không ?
cầu Vroenhoven 77 năm trước…
và bây giờ
Cây cầu ngày xưa thì khác. Giờ nó được xây lại hiện đại hơn, vững chắc hơn. Trên thành cầu, một hàng chữ bằng 4 thứ tiếng vừa nhắc nhở nỗi đau chiến tranh, vừa phòng ngừa những người muốn tự tử . Bên dưới cầu là khu bảo tàng, nơi lưu giữ những di tích của một vùng từng là chiến sự nóng , cũng là nơi tưởng niệm 1740 người đã ngã xuống ..
bên trong bảo tàng dưới chân cầu Vroenhoven
Cách đó không xa là đài tưởng niệm các nạn nhân chiến tranh và Ngọn lửa mang tên Hòa bình thế giới.
Ngọn lửa Hòa bình thế giới
Chiều tối chúng tôi trở về trang trại. Trong nhóm có một đầu bếp gốc Limburg nên hàng năm anh thường nấu cho cả nhóm ăn. Trong lúc chờ bữa tối, ai thích đi thăm chuồng trại hoặc dạo quanh hồ thì đi. Vài người vác ghế ra vườn ngồi hóng gió và buôn chuyện. Thì chuyện xã hội, chính trị, và tất nhiên cả tình êu 😉 Trẻ con chơi xích đu, nghịch cát hoặc nhảy trampoline. Một lúc thì các mẹ gọi vào tắm rửa sạch sẽ để chuẩn bị ăn bữa tối. Các bà khác rảnh rang thì bắt đầu chia nhau dọn bàn ăn khi mùi thức ăn thơm nức tỏa khắp nơi. Ăn tối xong, mọi nguời pha trà, cà phê và mang bánh ngọt ra, ngồi buôn tiếp cho tới tận gần 11h. Trẻ con thì xem phim tới 9h30-10h rồi cũng đi ngủ .
hồ nước cạnh trang trại
Ngủ ở trang trại khá đặc biệt . Nếu đóng cửa sổ thì hơi bí, nhưng nếu mở cửa sổ thì 3,4 g sáng gà sẽ gáy , bò bê sẽ ầm ì đòi ăn.. . Chó sẽ sủa inh ỏi .. . Tôi tỉnh một lúc rồi lại từ từ ngủ tiếp khi những âm thanh của trang trại lắng xuống , cho tới 7-8 giờ khi nắng sớm vờn trên rèm cửa và tiếng trẻ con bắt đầu chơi đùa dưới sân . Thức dậy ở trang trại là một trải nghiệm khá thú vị . Không hẳn vì có tiếng bò bê hay gà gáy mà nơi đô thị thiếu vắng, mà nó có tiếng chim hót líu lo trong không khí ban mai hơi se lạnh phảng phất mùi chuồng trại. Và khi ta nhìn qua những chiếc cửa sổ bé xíu kiểu thời Trung cổ, cảm giác thời gian thật diệu kỳ…
Ở trang trại này chỉ nuôi bò thịt, không nuôi bò sữa . Bà chủ trại nói giờ luật mới, không cho phép các trang trại làm nhiều thứ như trước, mà họ đưa vào chuyên nghiệp hóa. Trang trại nào đăng ký nuôi bò thịt thì chỉ được nuôi bò thịt thôi, không được nuôi bò sữa, không được nuôi các lọai gia súc khác như heo, cừu, gà vịt, và cũng không được trồng cây trồng rau màu… Bởi vậy, thế hệ con cái bà không muốn tiếp quản công việc của bố mẹ nữa. Họ học các ngành khác như bác sĩ, ngân hàng, luật sư… Còn trang trại cũng phát triển dần sang mô hình làm nhà nghỉ cho thuê, phòng một mai không nuôi bò bê được nữa thì cũng không lo đói. Vùng này vẫn giữ phong cách làng xã. Gần như cả làng biết nhau. Đời sống ở đây khá từ tốn.
Cuối ngày, các em nhỏ được ngồi trên xe công nông do chính chủ trại lái đi một vòng quanh trang trại. Với chuyến dã ngọai cuối tuần ở Limburg, các em được hưởng không khí làng quê, gần gũi hơn với thiên nhiên, có những trải ngiệm đa dạng.
Limburg – một vùng đất đầy sức sống, vừa ấp ủ truyền thống, vừa hé mở hợp lý với hiện đại, hướng tới tương lai mà không mất đi nét duyên quê dung dị . Tình cờ, tôi đọc được mẩu tin tại Hội Nghị tòan cầu về du lịch 2016, Limburg được chọn trao giải thưởng Du lịch cho tuơng lai – giải quốc tế cao nhất về du lịch, cho một vùng đất những năm trước đó còn bị đánh giá là cằn cỗi. Nhưng chính với cái vẻ quê quê được khai thác và phát triển đúng hướng ấy, Limburg đã thành công trong lĩnh vực du lịch.
Chiều chủ nhật, thu xếp đồ trở về nhà, đứng trên con đường nhỏ nhìn ra mặt hồ nơi những con vịt xinh xinh đang thong thả bơi, tôi chợt nhớ tới một câu vè hồi bé bọn trẻ con chúng tôi hay hát :
Nhà Tí nhỏ bé, Ở mé bờ đê Có bò có bê Có hồ thả cá. Gà cồ to quá, Gà ri bé tị, Có na có thị Có cả bí ngô .
(31/5/2017)
(21/7/2017)
Đi thăm lâu đài Malmaison vào một ngày nắng hấp háy, trong không khí nước Pháp vừa có một vị tổng thống trẻ đến giật mình mà chuyện tình của chàng còn khiến người ta thót tim hơn. Chuyện tình của Napoleon-Josephine thì ít ai giật mình. Người ta xót xa…Mà sao những câu chuyện tình nổi tiếng nào cũng bi kịch thế nhỉ ? Tất cả các mối tình kinh điển trong lịch sử nhé : Nào Napoleon-Josephine, nào chuyện tình Đồi gió hú, nào Tiếng chim hót trong bụi mận gai, Cuốn theo chiều zó, chuyện tình Rodin và Camille Claudel, chuyện Romeo-Juliette, câu chuyện Thành Troie …Cái nào cũng bi đát chát chúa, nó khác hẳn câu mình đựoc nghe từ những người Pháp-Bỉ khi tới đây: l’amour fait jamais mal ! (tình yêu không bao giờ gây đau đớn). Napoleon – vị hòang đế cuối cùng trẻ nhất nứơc Pháp. Macron – vị tổng thống đầu tiên trẻ nhất nước Pháp. Macron và Brigitte đang viết một câu chuyện tình có lẽ rất rất khác, nhưng chắc chắn rất rất Pháp Trở về từ Malmaison, lan man một cảm giác buồn vẩn vơ . Về tới Bỉ, chợt nghe một bài tình ca của Jacques Brel với điệp khúc kinh điển « Ne me quitte pas » (Xin em đừng xa anh) mà đúng giọng Jacques Brel nỉ non thì thấy nẫu hẳn luôn. Ờ, zì thì cũng chính ở Bỉ, Napoleon đã thua Đây là nói Napoleon 1 chứ không phải Napoleon 3 thua xong nhì nhằng dẫn tới vụ Công xã Paris, nhé
Triển lãm 64 tác phẩm chưa từng được biết đến của Francis Bacon (danh họa Anh) tại trung tâm văn hóa Grimaldi Forum (Monaco) tới 4/9/16 .
Trên một tấm vải lớn, gần như để mộc, bóng một con bò tót hiện ra. Không có màu, chỉ một sắc ghi nhạt dần tinh tế cũng biến con vật cơ bắp sẵn sàng lao vào đấu trường, mang một dáng vẻ vừa lịch lãm vừa dễ vỡ. Study of a Bull, tác phẩm dở dang của Bacon, vẽ năm 1991, một năm trước khi mất. Cho tới khi Martin Harrison phát hiện ra nó trong một bộ sưu tập cá nhân ở Anh, nó chưa từng được show ra công chúng. « Bacon đã thực hiện tác phẩm này sau cái chết của Michel Leiris, người khởi xướng việc đấu bò tót ». Martin Harrison cho biết. Bức vẽ vắng bóng ở tất cả các cuộc triển lãm tưởng nhớ Bacon trước đó (ở Beaubourg năm 1996, ở Tate Modern năm 2009..), cuối cùng đã cho thấy sức mạnh của nó. Cách đó vài mét , gần như đơn sắc, là một bức họa của Bacon lúc còn trẻ, cũng ít được triển lãm. Màu nước (Watercolour), một bức vẽ năm 1929, cho Foudation Bacon mượn khi khai trương năm 2014. « Một bức rất quí hiếm, nhất là khi Bacon đã hủy hầu hết tất cả các tranh ông vẽ thời kỳ đầu » – Catherine Alestchenkoff nhấn mạnh. Bà là giám đốc các sự kiện văn hóa của Forum Grimaldi. Bà cũng nói về một bức tĩnh vật của Fernand Léger, khá có ảnh hưởng với họa sĩ. Cũng vậy, người ta có thể chiêm ngưỡng một bức vẽ khác của Bacon có vẻ hơi bắt chước Arcachon, một bức tranh biển của Jean Lurcat. « Bacon lúc đó khá thân với anh em nhà Lurcat ở Paris – Martin Harrison nhắc lại. Tôi tin chắc rằng Bacon đã học hỏi ở họ rất nhiều về hội họa, và cả về nội thất nữa . » Một chủ ý của cuộc triển lãm này cũng muốn minh họa những mối nhân duyên kết nối Bacon với nước Pháp và Monaco.
Năm 1927, những ngày đầu sống ở Chantilly, ông đã sốc ra sao khi nhìn thấy những bức tranh của Picasso ở gallery Rosenberg. Từ năm 1946, Bacon sống ở Monaco, nơi ông vẽ bức giáo hoàng đầu tiên, lấy cảm hứng từ Vélazquez, sống trong nhiều biệt thự khác nhau với người tình thời đó, nhà sưu tập Eric Hall, và cả cô Jessie Lightfoot . Trong một tâm trạng yêu đời, thậm chí hơi quá đà, họa sĩ ghé casino thường xuyên, say sưa với những vòng quay ngẫu nhiên và « các tai nạn » tới mức ảnh hưởng cả các bức họa của mình. Ông mất khá nhiều tiền và rơi vào cảnh túng thiếu không mua nổi toile mới ở nhà Maison Franco de Nice, nơi ông thường mua màu và vải. Ông đã phải vẽ vào mặt sau của nhiều tấm tranh. Những đêm rã rượi rồi tới những buổi sáng tràn trề nắng, ngắm đường chân trời trên biển dường như khiến ông hồi lại. « Tôi mê sống bên bờ biển này – ông viết cho ngài Colin Anderson năm 1947. Với ánh sáng này, ta luôn có cảm giác đang ở bên bờ của một bí ẩn thực sự ».
Hội họa Pháp chưa bao giờ khiến ông ngừng say mê, dù đó là tác phẩm của Vangogh ở Arles, hay của Gauguin, Degas, Toulouse Lautrec, Chardin, thậm chí cả Marie Laurencin » – Martin Harrison nói. Ông đã bỏ rất nhiều công sức để tìm kiếm từ nhiều nguồn, từ những cuốn nhật ký cho tới một số người thân cận với họa sĩ , để lần ra được dấu vết của một số bức tranh. « Tôi vẫn còn nhớ cảm giác khi bước vào trong một cung điện kiểu Ý khá lớn ở Grand Canal. Cùng với một nhà nhiếp ảnh, chúng tôi nhìn thấy một bức tuyệt đẹp của Bacon trong một khung kính mờ xước mà người ta thậm chí còn chưa bóc lớp phim bảo vệ ra. Bức Lying Figure (Nằm úp mặt) câm lặng cho thấy một người đàn ông khỏa thân nằm trên giường.
Một tác phẩm khác cũng khá nặng ký, bức Portrait of a man walking down steps (Chân dung một người đàn ông đang bước xuống), vẽ ngay sau triển lãm ở Grand Palais (Paris) năm 1971. Khi Bacon bước chân vào giới danh tiếng mà ông luôn mơ ước, cũng là lúc ông đối mặt với cái chết của người tình George Dyer, tự tử đúng 2 ngày trước lễ khai trương. Trên tranh, Dyer vừa lịch lãm với cravate, vừa siêu vẹo với bước chân (kiểu vẽ điển hình của họa sĩ) có vẻ như bám vào lan can một chiếc cầu thang ọp ẹp trước khi vĩnh viễn chìm vào bóng tối. Portrait of a man walking down steps – 1971
Một năm trước khi ra đi, Bacon tâm sự với tạp chí Paris Match: « Tôi sẽ mãi theo đuổi hội họa, bởi tôi biết rằng tôi không bao giờ nắm bắt được nó. » Và ông để lại cho chúng ta những tuyệt tác.
dịch từ tạp chí Point de Vue, số 3546 (tuần từ 6 đến 12 tháng 7 năm 2016)
Mình có một thói quen (chả biết xấu hay tốt) là hay nghĩ miên man trong khi là quần áo. Chợt nhận ra, quần áo mỗi lúc một thẳng thớm, còn những suy nghĩ thì mỗi lúc mỗi xoăn tít Thật chả hiểu đang ở đâu, trong hiệu giặt là hay hiệu làm đầu nhỉ Có những thứ không tài nào ủi thẳng ra được (29/7/2017)
Đây, ai vẫn theo học thuyết « não đàn ông, não đàn bà » thì đọc cái này .Không có đâu ! Tòan não phẳng cả thoai . Đừng có tuởng bở Não não cái zề, ngộ sớm ngộ chậm đều do duyên nghiệp mà ra hết.Sao mà tui thấy Phật giáo và khoa học luôn gặp nhau ở đâu đó vậy ta ! ————— « Đàn ông đến từ sao Hỏa, đàn bà đến từ sao Kim » là câu mà chúng ta nghe đến rách tai. Nhưng theo kết quả mới đây của các nhà nghiên cứu thuộc trường đại học Tel-Aviv, đăng trên tạp chí khoa học PNAS, não của đa số con người đều có những đặc tính như nhau.Kết quả dựa trên nghiên cứu và phân tích 1450 não người qua các chụp scan não cho thấy chỉ có 1 đến 4 % là có não tỏ ra rất đàn ông hoặc rất đàn bà, còn thì như nhau cả. Sau khi quan sát kích thước của các não bộ khác nhau và độ kết nối giữa các não bộ này, các nhà khoa học thấy rằng chả có gì khác giữa não đàn ông và não đàn bà cả, mà chỉ có những sự khác biệt giữa các cá nhân. Từ nay những lý thuyết cổ điển kiểu có sự khác biệt giữa não đàn ông và não đàn bà có thể vứt vào sọt rác . « Không chỉ có hai dạng. Khi nói tới não bộ, có rất nhiều dạng chứ không chỉ hai » , Joel Daphna – truởng nhóm nghiên cứu nói. Phát hiện này đặc biệt quan trọng. Bà nói thêm : Vì mọi người cứ cho rằng nếu bạn biết giới tính một ai đó thì bạn có thể phán gì đó về họ và cách não họ họat động ra sao. Điều đó chả có bằng chứng khoa học gì sất. Bạn không thể dựa trên giới tính một ai đó để khẳng định cách mà não người ta sẽ họat động ». (2/12/2015)
Ta cũng không biết nó có nghe thấy không. Ta làm sao mà biết được . Ai mà biết được ! Tự nhiên ta không muốn ăn nữa.Ta ngồi đó và lặng lẽ ngắm nắng . Lúc đó khỏang 12h15.
Trở về từ Malmaison, lan man một cảm giác buồn vẩn vơ . Về tới Bỉ, chợt nghe một bài tình ca của Jacques Brel với điệp khúc kinh điển « Ne me quitte pas » (Xin em đừng xa anh) mà đúng giọng Jacques Brel nỉ non thì thấy nẫu hẳn luôn. Ờ, zì thì cũng chính ở Bỉ, Napoleon đã thua 
Có những thứ không tài nào ủi thẳng ra được 
Vân Lê 